Hong Kong

Memandangkan Wilayah Pentadbiran Khas Hong Kong (Hong Kong) merupakan wilayah pentadbiran khas bagi China, wilayah tersebut tidak mempunyai undang-undang kewarganegaraannya sendiri. Sebaliknya, Hong Kong beroperasi di bawah konsep “Satu Negara, Dua Sistem” yang termaktub dalam Undang-Undang Asas Wilayah Pentadbiran Khas Hong Kong Republik Rakyat China (Undang-Undang Asas). Selaras dengan Perkara 18 dan Lampiran III Undang-Undang Asas, pelbagai undang-undang kebangsaan China terpakai di Hong Kong. Undang-Undang Kewarganegaraan China telah berkuat kuasa di Hong Kong sejak tahun 1997. Hasilnya, kanak-kanak yang lahir di Hong Kong memperoleh kewarganegaraan melalui struktur *jus sanguinis* yang sama, di mana kanak-kanak yang lahir di dalam wilayah tersebut dengan sekurang-kurangnya seorang ibu bapa warga China akan memperoleh kewarganegaraan. Selagi ibu bapa yang merupakan warganegara bagi kanak-kanak yang lahir di luar wilayah tersebut tidak menetap di luar negara dan kanak-kanak itu tidak memperoleh kewarganegaraan lain semasa lahir, kanak-kanak tersebut akan menjadi warganegara. Perundangan kewarganegaraan China tidak memberikan definisi bagi orang tanpa kewarganegaraan.

Sebaliknya, Hong Kong beroperasi di bawah konsep “Satu Negara, Dua Sistem” yang termaktub dalam Undang-Undang Asas Wilayah Pentadbiran Khas Hong Kong Republik Rakyat China (Undang-Undang Asas).

Rangka Kerja Berkanun

Kelayakan untuk menikmati hak bermastautin di Wilayah Pentadbiran Khas Hong Kong (HKSAR) dan memperoleh status penduduk tetap dikawal selia oleh Perkara 24(2) Undang-Undang Asas serta diberi kesan berkanun melalui Jadual 1 Ordinan Imigresen (Bab 115). Perenggan 2(a) hingga (f) Jadual 1 menetapkan kategori lengkap individu yang merupakan penduduk tetap HKSAR dan menikmati hak bermastautin.

Kategori-kategori ini termasuk: (a) warganegara China yang lahir di Hong Kong sebelum atau selepas penubuhan HKSAR; (b) warganegara China yang telah bermastautin secara tetap di Hong Kong bagi tempoh berterusan tidak kurang daripada tujuh tahun sebelum atau selepas penubuhan HKSAR; (c) individu berwarganegara China yang lahir di luar Hong Kong sebelum atau selepas penubuhan HKSAR hasil kelahiran daripada ibu atau bapa yang, pada masa kelahiran itu, merupakan warganegara China yang termasuk dalam kategori (a) atau (b);

Bagi kanak-kanak yang lahir di luar Hong Kong hasil kelahiran daripada penduduk tetap Hong Kong, terdapat dua saluran berkanun utama yang menentukan kelayakan, iaitu saluran warganegara China di bawah perenggan 2(a) hingga (c) Jadual 1 dan saluran bukan warganegara China di bawah perenggan 2(d). Kedua-dua saluran ini menetapkan keperluan substantif yang berbeza secara ketara.

Pentafsiran Kewarganegaraan dan Laluan China

• Pentafsiran Kewarganegaraan Cina

Di bawah rangka kerja undang-undang HKSAR, seseorang warganegara China ialah individu yang memegang kewarganegaraan China menurut Undang-undang Kewarganegaraan PRC. Penduduk Hong Kong berketurunan Cina yang lahir di Hong Kong atau China, atau yang memenuhi syarat Undang-undang Kewarganegaraan, dianggap sebagai warganegara China walaupun mereka memegang pasport asing. Mereka boleh mengisytiharkan perubahan kewarganegaraan melalui Jabatan Imigresen HKSAR, dan setelah diluluskan, mereka akan kehilangan status kewarganegaraan China, perlindungan konsular daripada China, serta kelayakan untuk mendapatkan pasport HKSAR. Individu yang mempunyai hak untuk menetap di luar negara (right of abode) tetapi kembali menetap di Hong Kong kekal sebagai warganegara China melainkan mereka telah berjaya menukar kewarganegaraan mereka.

Kelayakan di bawah Perenggan 2(c)

Bagi anak kepada penduduk tetap Hong Kong yang lahir di luar Hong Kong, saluran statutori utama ialah perenggan 2(c) Jadual 1 (saluran keturunan). Saluran ini mengecualikan syarat menetap selama tujuh tahun di Hong Kong, namun hanya terpakai sekiranya anak tersebut merupakan warganegara China semasa lahir dan ibu bapanya sudah pun menjadi warganegara China dengan status penduduk tetap Hong Kong di bawah perenggan 2(a) atau 2(b) pada masa kelahiran itu.

Di bawah Perkara 5 Undang-undang Kewarganegaraan PRC, anak yang lahir di luar negara kepada ibu bapa yang merupakan warganegara China biasanya akan memperoleh kewarganegaraan China, melainkan ibu bapanya telah menetap di luar negara dan anak tersebut memperoleh kewarganegaraan asing semasa lahir. Sekiranya ibu bapa merupakan penduduk luar negara—seperti pemegang *Green Card* Amerika Syarikat atau *Indefinite Leave to Remain* (kebenaran menetap tanpa had masa) United Kingdom—dan anak tersebut memperoleh kewarganegaraan asing semasa lahir, maka anak itu tidak dianggap sebagai warganegara China bagi tujuan Perkara 5. Oleh itu, anak tersebut tidak boleh bergantung pada perenggan 2(c) walaupun ibu bapanya kekal sebagai warganegara China dan penduduk tetap Hong Kong.

Memandangkan perenggan 2(c) tertumpu pada keadaan semasa kelahiran, perubahan status imigresen ibu bapa atau pelepasan kewarganegaraan asing anak tersebut pada kemudian hari tidak dapat mengatasi ketiadaan status kewarganegaraan China semasa lahir. Isu ini bergantung pada fakta kes dan memerlukan nasihat pakar dari dalam PRC.

Oleh itu, lokasi kelahiran mempengaruhi kelayakan. Anak yang lahir di luar negara selepas ibu bapanya menetap di luar negara biasanya tidak akan dapat memperoleh kewarganegaraan China semasa lahir, sekali gus menghalang penggunaan perenggan 2(c) sebagai asas kelayakan. Sebaliknya, seorang kanak-kanak yang lahir di Hong Kong mungkin layak di bawah perenggan 2(a), atau perenggan 2(e) sekiranya ibu bapa memegang status penduduk tetap di bawah perenggan 2(d).

Laluan Bukan Cina

Sekiranya perenggan 2(c) tidak terpakai, kanak-kanak tersebut tidak boleh memperoleh status penduduk tetap Hong Kong melalui keturunan dan mesti memenuhi syarat secara bebas di bawah perenggan 2(d) Jadual 1. Kanak-kanak itu mesti memasuki Hong Kong dengan dokumen perjalanan yang sah, menetap secara biasa di Hong Kong untuk tempoh berterusan sekurang-kurangnya tujuh tahun, dan menjadikan Hong Kong sebagai tempat kediaman tetapnya.

Syarat menetap secara biasa dikuatkuasakan dengan ketat. Di bawah perenggan 1(4)(b) Jadual 1, tempoh tujuh tahun itu mestilah tempoh yang serta-merta mendahului permohonan. Dalam kes *Fateh Muhammad lwn Commissioner of Registration* [2001] HKCU 662, mahkamah mengesahkan bahawa tempoh menetap yang berasingan tidak boleh digabungkan.

Tempoh-tempoh tertentu dikecualikan di bawah seksyen 2(4) Ordinan Imigresen. Dalam kes *Vallejos lwn Commissioner of Registration* (2013) 16 HKCFAR 45, Mahkamah Rayuan Terakhir memutuskan bahawa istilah “menetap secara biasa” mesti ditafsirkan mengikut tujuan statutorinya, dengan mengambil kira status imigresen sebagai faktor yang relevan. Ketiadaan sementara tidak semestinya memutuskan kesinambungan tempoh menetap di bawah seksyen 2(6); hal ini bergantung pada sebab, tempoh, dan kekerapan ketiadaan tersebut.

Tempoh tinggal secara tidak sah tidak boleh diambil kira. Dalam kes *Nowodzelski lwn Director of Immigration* [2018] HKCA 295, Mahkamah Rayuan memutuskan bahawa tempoh menetap selepas tamatnya had masa tinggal yang dibenarkan tidak dianggap sebagai menetap secara biasa. Pendekatan ini diikuti dalam kes *Li Mengzhi lwn Commissioner of Registration* [2024] 2 HKC 330 dan dalam rayuan [2026] HKCA 246.

Pemohon juga mesti memenuhi syarat kekekalan (permanence). Dalam kes *Prem Singh lwn Director of Immigration* (2003) 6 HKCFAR 26, mahkamah memutuskan bahawa pemohon mesti membuktikan melalui bukti objektif bahawa Hong Kong merupakan tempat kediaman jangka panjang mereka. Perenggan 3 Jadual 1 menyenaraikan faktor-faktor yang relevan, termasuk sama ada pemohon biasanya tinggal di Hong Kong, sama ada ahli keluarga terdekat menetap di sana, sama ada pemohon mempunyai sumber sara diri yang mencukupi, dan sama ada cukai telah dibayar di Hong Kong. Dalam kes *Gutierrez Joseph James lwn Commissioner of Registration* [2015] 1 HKC, diputuskan bahawa syarat kekekalan memerlukan penilaian menyeluruh yang mengambil kira niat subjektif serta keadaan objektif.

Rangka Kerja Prosedur bagi Permohonan dan Pengeluaran Dokumen Pengenalan Diri

Bagi kanak-kanak yang lahir di luar Hong Kong dan menuntut hak bermastautin di bawah perenggan 2(c) Jadual 1 Ordinan Imigresen, ibu bapa atau penjaga sah mesti terlebih dahulu memohon pengesahan kelayakan kanak-kanak tersebut sebagai penduduk tetap Hong Kong di bawah Ordinan Pendaftaran Orang. Setelah diluluskan oleh Jabatan Imigresen Hong Kong, kanak-kanak itu boleh memohon dokumen pengenalan diri yang berkaitan, termasuk Kad Pengenalan Tetap (PIC) Hong Kong dan pasport HKSAR.

Kanak-kanak yang berumur di bawah 11 tahun secara amnya tidak diwajibkan untuk mendaftar bagi mendapatkan kad pengenalan diri. Walau bagaimanapun, sekiranya pasport HKSAR diperlukan, ibu bapa atau penjaga sah harus memohon Kad Pengenalan Tetap Hong Kong serentak dengan permohonan pasport tersebut. Seseorang kanak-kanak layak mendapat Kad Pengenalan Tetap dan pasport HKSAR jika dia merupakan warganegara China yang mempunyai hak bermastautin di HKSAR.

Ibu bapa atau penjaga sah mesti mengemukakan Borang ROP 3 bersama-sama dengan permohonan pasport HKSAR. Permohonan Kad Pengenalan Tetap akan diproses serentak dengan permohonan pasport, dan kunjungan berasingan ke Pejabat Pendaftaran Orang tidak diperlukan. Jika kanak-kanak itu pernah memiliki Kad Pengenalan Tetap yang telah hilang, rosak, musnah atau cacat, kanak-kanak tersebut mesti hadir ke Pejabat Pendaftaran Orang bersama ibu bapa atau penjaga sah untuk memohon kad gantian sebelum memohon pasport HKSAR.

Permohonan tersebut mesti disertakan dengan gambar terkini, bukti hak bermastautin kanak-kanak (kecuali jika lahir di Hong Kong)—seperti dokumen perjalanan yang mengandungi pengesahan “Kelayakan pemegang untuk Kad Pengenalan Tetap Hong Kong telah disahkan” atau surat pengesahan yang dikeluarkan oleh Bahagian Hak Bermastautin Jabatan Imigresen—serta dokumen pengenalan diri ibu bapa atau penjaga sah yang mengiringi dan bukti hubungan antara mereka. Jabatan Imigresen mungkin meminta dokumen atau maklumat tambahan jika perlu.

Rujukan:

• Right of Abode for Children Born to HK Permanent Resident outside HK Hong Kong Immigration and Visa
• Overseas-born Children ‘Returning’ to Hong Kong: Navigating the Chinese and Non-Chinese Routes to the Right of Abode | Insights