China

Isu konflik undang-undang mungkin timbul apabila seorang kanak-kanak mempunyai kewarganegaraan China dan kewarganegaraan asing secara serentak. Isu ini berpunca daripada penerimaan China terhadap prinsip kewarganegaraan tunggal dan ketidakpengiktirafan dwi-kewarganegaraan. Walaupun negara lain mungkin mengiktiraf kanak-kanak itu sebagai warganegaranya, China melayan kanak-kanak itu semata-mata mengikut Undang-undang Kewarganegaraannya. Akibatnya, kewarganegaraan, status undang-undang, dan penggunaan undang-undang yang berkaitan mungkin berbeza antara bidang kuasa.

Republik Rakyat China menerima pakai prinsip jus sanguinis dalam menentukan kewarganegaraan. Di bawah prinsip ini, kanak-kanak yang dilahirkan di China kepada salah seorang atau kedua-dua ibu bapa warganegara China memperoleh kewarganegaraan China. Begitu juga, kanak-kanak yang dilahirkan di luar China kepada salah seorang atau kedua-dua ibu bapa warganegara China juga memperoleh kewarganegaraan China, melainkan salah seorang atau kedua-dua ibu bapa telah menetap di luar negara dan kanak-kanak itu memperoleh kewarganegaraan asing semasa lahir. Undang-undang kewarganegaraan China tidak mentakrifkan istilah “orang tanpa kewarganegaraan”, menyerahkan penentuan kepada budi bicara pihak berkuasa yang berkaitan.

Prinsip ini tercermin dalam Perkara 5 Undang-undang Kewarganegaraan Republik Rakyat China, yang memperuntukkan bahawa mana-mana orang yang lahir di luar negara yang ibu bapanya kedua-duanya warganegara China atau salah seorang daripada ibu bapanya warganegara China hendaklah mempunyai kewarganegaraan China. Walau bagaimanapun, jika kedua-dua ibu bapanya warganegara China dan telah menetap di luar negara, atau salah seorang ibu bapanya warganegara China yang telah menetap di luar negara, dan kanak-kanak itu memperoleh kewarganegaraan asing semasa lahir, kanak-kanak itu tidak akan mempunyai kewarganegaraan China.

China menerima pakai prinsip kewarganegaraan tunggal dan tidak mengiktiraf kewarganegaraan dua. Perkara 3 Undang-undang Kewarganegaraan dengan jelas memperuntukkan bahawa China tidak mengiktiraf kewarganegaraan dua untuk warganegara China. Perkara 9 selanjutnya memperuntukkan bahawa warganegara China yang secara sukarela memperoleh kewarganegaraan asing secara automatik kehilangan kewarganegaraan China. Di samping itu, Perkara 13 memperuntukkan bahawa warganegara China yang ingin meninggalkan kewarganegaraan China mereka boleh mengemukakan permohonan, tertakluk kepada kelulusan pihak berkuasa kerajaan yang berwibawa. Warganegara asing yang sebelum ini memegang kewarganegaraan China boleh memohon untuk menyambung semula kewarganegaraan China jika mereka mempunyai alasan yang munasabah untuk berbuat demikian. Walau bagaimanapun, mereka yang permohonannya untuk menyambung semula kewarganegaraan China diluluskan tidak boleh mengekalkan kewarganegaraan asing mereka.

Perkara 15 Undang-undang Kewarganegaraan selanjutnya memperuntukkan bahawa permohonan kewarganegaraan di dalam China hendaklah dikendalikan oleh biro keselamatan awam majlis perbandaran atau daerah tempat pemohon tinggal, manakala permohonan kewarganegaraan yang dibuat di luar negara hendaklah dikendalikan oleh agensi perwakilan diplomatik dan pejabat konsular China.

Prinsip kewarganegaraan tunggal berakar umbi dalam usaha China untuk mengawal selia status kewarganegaraan dan mengekalkan hubungan diplomatik dengan negara-negara jiran. Sebelum wujudnya Undang-Undang Kewarganegaraan yang diguna pakai sekarang, Undang-Undang Kewarganegaraan tahun 1929 memudahkan pemerolehan semula kewarganegaraan China, sekali gus menjadikan kewarganegaraan berganda dalam kalangan masyarakat Cina di luar negara suatu perkara yang lebih lazim. Walau bagaimanapun, selepas penubuhan Republik Rakyat China, kerajaan secara beransur-ansur beralih kepada dasar yang tidak mengiktiraf kewarganegaraan berganda. Perjanjian dua hala dengan negara-negara seperti Indonesia, Malaysia, dan Filipina mencerminkan dasar ini dengan mengguna pakai prinsip kewarganegaraan tunggal.

Objektif utama dasar ini adalah untuk mengawal selia kewarganegaraan, mengelakkan kewarganegaraan berganda, serta mengekalkan kedaulatan perundangan dan kestabilan diplomatik. Dari segi sejarah, China menganggap kewarganegaraan berganda sebagai ancaman terhadap kawalan negara dan hubungan antarabangsa yang aman. Dasar ini juga bertujuan menangani kebimbangan negara-negara jiran mengenai komuniti Cina di luar negara serta melindungi status perundangan mereka di negara asing. Walaupun terdapat larangan terhadap kewarganegaraan berganda, situasi kewarganegaraan berganda secara *de facto* (pada hakikatnya) masih terus berlaku. Satu contoh biasa melibatkan anak yang lahir daripada ibu bapa yang salah seorangnya warga China dan seorang lagi warga asing, di mana anak tersebut memperoleh kedua-dua kewarganegaraan sejak lahir. Keadaan sedemikian menimbulkan kesulitan praktikal walaupun wujud larangan undang-undang terhadap kewarganegaraan berganda.

Oleh itu, pelaksanaan peraturan kewarganegaraan tunggal tidak selalunya mudah. ​​Undang-Undang Kewarganegaraan itu sendiri mengakui situasi di mana penentuan kewarganegaraan berbeza-beza bergantung pada sama ada ibu bapa yang merupakan warga China telah menetap di luar negara. Dari segi pelaksanaan, tafsiran yang berbeza mengenai istilah “menetap di luar negara” telah menyebabkan perbezaan dalam cara undang-undang tersebut diaplikasikan oleh pelbagai pihak berkuasa kerajaan dan mahkamah.

Komunikasi yang lemah antara pihak berkuasa pentadbiran turut menyumbang kepada kewujudan situasi kewarganegaraan berganda secara *de facto*. Walaupun kerajaan China telah berusaha meningkatkan perkongsian maklumat antara agensi berkaitan dan memperkukuh penguatkuasaan terhadap pemilikan pelbagai kewarganegaraan secara haram, kejadian individu yang mengekalkan dokumen China selepas memperoleh kewarganegaraan asing masih terus berlaku. Sekiranya dikesan, individu sedemikian mungkin kehilangan kewarganegaraan China, pendaftaran isi rumah (*hukou*), serta hak-hak sosial yang berkaitan.

Justeru, walaupun Undang-undang Kewarganegaraan China mengguna pakai prinsip *jus sanguinis* dan kewarganegaraan tunggal, situasi kewarganegaraan berganda secara *de facto* masih boleh timbul. Dalam keadaan di mana seseorang kanak-kanak memiliki kewarganegaraan China dan kewarganegaraan asing secara serentak, isu percanggahan undang-undang mungkin timbul kerana China tidak mengiktiraf kewarganegaraan berganda dan melayan kanak-kanak tersebut semata-mata berdasarkan Undang-undang Kewarganegaraannya, sedangkan negara lain mungkin mengiktiraf kanak-kanak itu sebagai warganegaranya sendiri.

Walaupun terdapat perdebatan berterusan mengenai sama ada China patut mengiktiraf kewarganegaraan berganda, kedudukan undang-undang semasa kekal tidak berubah. Penyokong sistem sedia ada berpendapat bahawa peraturan kewarganegaraan tunggal adalah perlu bagi memelihara hubungan diplomatik dan kepentingan negara, manakala pihak yang menentang pula berhujah bahawa ia mewujudkan kesulitan praktikal dalam dunia yang semakin mengglobal. Walau bagaimanapun, berdasarkan Undang-undang Kewarganegaraan semasa dan dasar lama China, kewarganegaraan berganda tidak diiktiraf.

Prosedur bagi Ibu Bapa untuk Membawa Anak Kembali ke China dan Mendapatkan Kewarganegaraan China

Sekiranya anak dilahirkan di luar negara kepada ibu bapa yang merupakan warganegara China, ibu bapa hendaklah mengambil langkah-langkah berikut:

Mendaftarkan kelahiran anak di Kedutaan atau Konsulat China di negara tersebut dan mengemukakan permohonan kewarganegaraan selaras dengan Perkara 15 Undang-Undang Kewarganegaraan.
Mengemukakan dokumen sokongan yang diperlukan, yang secara amnya merangkumi:
sijil kelahiran anak (dari negara tersebut);
pasport China dan dokumen pengenalan diri ibu bapa;
sijil perkahwinan ibu bapa (jika berkenaan); dan
sebarang dokumen lain yang dikehendaki oleh pihak berkuasa diplomatik atau konsular China.
Pengesahan kewarganegaraan China. Pihak berkuasa diplomatik atau konsular China akan menentukan sama ada anak tersebut telah memperoleh kewarganegaraan China di bawah Perkara 5 Undang-Undang Kewarganegaraan, terutamanya apabila timbul isu berkaitan penetapan tempat tinggal ibu bapa di luar negara atau pemerolehan kewarganegaraan lain oleh anak tersebut semasa lahir.
Pengeluaran dokumen perjalanan China. Jika anak disahkan sebagai warganegara China, anak tersebut boleh diberikan pasport China atau dokumen perjalanan lain yang sesuai bagi membolehkan kemasukan ke China.
Pendaftaran selepas ketibaan di China. Sekembalinya ke China, ibu bapa mungkin dikehendaki melengkapkan pendaftaran isi rumah (*hukou*) yang berkaitan atau prosedur pendaftaran tempatan lain selaras dengan undang-undang dan keperluan pentadbiran yang berkuat kuasa.

Rujukan:

• Nationality Law of the People’s Republic of China — china.org.cn
• China – Statelessness Encyclopedia Asia Pacific – SEAP 
• Dual Citizenship in China: Is It Allowed?
• 3: China’s nationality law: unreformed yet impacting migration in: Handbook on Migration to China
• Chinese Visa Application for Child Born in USA with Chinese Parents
• How to get Chinese Citizenship — Global Relocate
• China Citizenship