Due Diligence (Malay)

Bagi perusahaan asing, kemasukan ke pasaran Malaysia biasanya melibatkan: • Pemerolehan saham dalam syarikat tempatan (pemerolehan saham) • Pembelian perniagaan atau aset sedia ada (pemerolehan perniagaan & aset) • Pelaburan dalam syarikat baharu (start-up) atau syarikat yang telah matang di tempatan • Penubuhan usaha sama (joint venture) • Penyediaan pembiayaan atau pelaburan berstruktur untuk projek tempatan. Dalam transaksi sebegini, risiko percukaian sering menjadi salah satu risiko yang paling tersembunyi — namun apabila ia timbul, kesannya boleh menjadi antara yang paling memudaratkan. Antara sebabnya ialah: Pihak berkuasa cukai (LHDN / Jabatan Kastam Diraja Malaysia) mempunyai kuasa untuk bertindak secara retrospektif dan boleh menyemak semula tahun-tahun terdahulu; Banyak aturan percukaian tidak dapat dilihat secara jelas pada penyata kewangan; Selepas transaksi selesai, liabiliti cukai sering “mengikuti syarikat” tersebut, yang bermaksud: jika pembeli mengambil alih keseluruhan syarikat, pembeli turut mengambil alih bebanan cukai lampau syarikat berkenaan.

Memandangkan Malaysia telah menjadi salah satu destinasi pelaburan paling aktif bagi perniagaan asing di rantau ASEAN—sama ada untuk penggabungan dan pengambilalihan (M&A), pelaburan strategik, pengambilalihan saham, pengambilalihan aset, usaha sama, mahupun pelaburan ekuiti persendirian—semakin ramai pembeli asing menjalin hubungan dengan syarikat tempatan. Walau bagaimanapun, ekosistem korporat Malaysia sering menampilkan struktur yang kompleks namun tipikal: ia mungkin kelihatan sihat pada zahirnya dan menunjukkan keuntungan yang stabil, namun penelitian yang lebih mendalam boleh mendedahkan jurang antara rekod kewangan dengan operasi sebenar, malah mungkin menyembunyikan risiko besar yang berpotensi.

Dalam urusan pengambilalihan rentas sempadan, pelaburan ekuiti, atau penubuhan usaha sama, pelabur asing biasanya memberikan tumpuan awal terhadap kedudukan undang-undang, percukaian, dan kewangan syarikat sasaran. Walau bagaimanapun, faktor utama yang benar-benar menentukan sama ada sesebuah perniagaan mampu untuk terus beroperasi, berkembang, dan mengekalkan keuntungan tidak hanya terletak pada peruntukan undang-undang atau penyata kewangan, malah berakar umbi dalam keupayaan operasi harian syarikat tersebut. Di sinilah pentingnya *Operational Due Diligence* (atau “ODD” – usaha wajar operasi). Jika usaha wajar kewangan mendedahkan fakta di sebalik angka-angka, usaha wajar operasi pula mendedahkan “otot”, “rangka”, dan “sistem saraf” yang menentukan sama ada perniagaan itu mampu untuk terus berjalan.

Pada zahirnya, Malaysia merupakan bidang kuasa undang-undang lazim (*common law*) dengan sistem perundangan yang matang, peraturan yang jelas, serta persekitaran yang mesra perniagaan. Banyak syarikat asing beranggapan bahawa: • Kontrak yang sah sudah memadai • Penyata kewangan teraudit yang tepat sudah memadai • Maklumat pendaftaran syarikat yang tepat sudah memadai. Namun, realitinya jauh lebih rumit. Risiko di Malaysia biasanya tidak melibatkan pelanggaran undang-undang yang ketara, sebaliknya tersembunyi dalam aspek berikut: • Peraturan yang berpecah-belah (pelbagai badan kawal selia beroperasi secara serentak) • Keupayaan pengesanan cukai yang kukuh (LHDN boleh menyemak semula akaun bagi tempoh bertahun-tahun yang lalu) • Piawaian pematuhan korporat yang tidak seragam • Dokumentasi, kelulusan, dan lesen yang tidak lengkap • Kontrak utama yang mengandungi klausa penamatan tersembunyi • Rejim sumber manusia dan tenaga kerja asing yang kompleks • Perbezaan dasar tanah antara negeri • Akaun teraudit yang tidak mencerminkan risiko cukai.

Uji tuntas perundangan merupakan pemeriksaan sistematik terhadap sesebuah syarikat bagi menentukan sama ada ia mematuhi undang-undang, mengenal pasti sebarang risiko perundangan dan kawal selia yang tersembunyi, serta menilai sama ada risiko sedemikian mungkin “dipindahkan” kepada pembeli atau pelabur selepas transaksi diselesaikan. Bagi pelanggan korporat asing, uji tuntas perundangan bukanlah sekadar satu formaliti, sebaliknya ia merupakan: • asas utama untuk memutuskan sama ada transaksi patut diteruskan; • titik rujukan bagi menentukan kewajaran harga; dan • asas untuk menetapkan sejauh mana klausa perlindungan diperlukan dalam kontrak.

Malaysia telah berkembang menjadi hab pelaburan strategik di Asia Tenggara. Rangka kerja kawal selianya menggabungkan asas Undang-undang Lazim (Common Law), percukaian berasaskan statut, pelesenan khusus industri, dan kuasa penguatkuasaan yang berkuat kuasa secara retrospektif, menjadikan persekitaran percukaiannya bersifat tersusun namun kompleks. Bagi pelabur asing yang memasuki Malaysia melalui: • transaksi penggabungan dan pengambilalihan (M&A) • pengambilalihan saham atau aset • penyusunan semula korporat • usaha sama • pelaburan modal teroka • pembiayaan peringkat pertumbuhan atau pra-IPO.

Dalam urus niaga penggabungan dan pengambilalihan rentas sempadan, pelabur asing sering memberikan tumpuan utama kepada tiga jenis usaha wajar: • Usaha Wajar Perundangan (LDD) • Usaha Wajar Percukaian (TDD) • Usaha Wajar Kewangan (FDD). Walau bagaimanapun, walaupun sesebuah syarikat sasaran mematuhi aspek perundangan, mempunyai kedudukan cukai yang bersih serta mencatatkan keuntungan kewangan, hal ini tidak menjamin bahawa perniagaan tersebut dapat terus beroperasi secara mampan di bawah pemilikan baharu.

Pelabur asing sering menganggap Malaysia sebagai bidang kuasa *Common Law* yang agak mudah difahami—dengan struktur kerajaan yang stabil, statut yang boleh dijangka, sistem kehakiman yang baik, serta ekosistem kawal selia yang semakin matang. Namun, di sebalik tanggapan kemudahan ini, wujud persekitaran perundangan dan percukaian yang melibatkan pelbagai pengawal selia serta lapisan peraturan; dalam keadaan ini, ketidakpatuhan boleh kekal tidak dikesan selama bertahun-tahun sehinggalah ia tercetus akibat: • audit cukai • pemeriksaan pelesenan • semakan kastam • aduan pekerja yang tidak berpuas hati • aduan kawal selia • atau proses pengambilalihan itu sendiri.

Malaysia merupakan salah satu destinasi pelaburan paling aktif di Asia Tenggara—terutama melalui:

• Penggabungan & Pengambilalihan (M&A)
• Pelaburan ekuiti strategik
• Usaha sama (Joint Venture)
• Transaksi ekuiti persendirian (Private Equity)

Walaupun Malaysia mempunyai persekitaran undang-undang yang stabil, realiti kewangan perniagaan—terutamanya PKS dan syarikat milik keluarga—sering kali lebih rumit daripada apa yang tertera dalam penyata kewangan.

Masalah lazim termasuk:

Di Malaysia, sama ada dalam pengambilalihan syarikat (M&A), pelaburan saham, usaha sama (JV), pembiayaan, atau semakan latar belakang rakan niaga / pembekal, Due Diligence Perniagaan (Business Due Diligence) adalah proses yang tidak boleh diabaikan.

Nilai utama due diligence

Mengesahkan ketepatan maklumat yang diberi oleh syarikat

Mengesan risiko undang-undang, cukai, dan regulatori yang tersembunyi

Menilai daya tahan model perniagaan dan kewangan

Mengelakkan liabiliti disebabkan masalah masa lalu

Menyediakan asas kukuh untuk syarat dan rundingan harga transaksi

Ringkasnya, due diligence ialah satu-satunya cara untuk mengelakkan perangkap seperti: